W Pałacu Braunschweigów w Kołobrzeg odbyło się spotkanie z Marianem Rębkowskim, dyrektorem Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk. Profesor opowiadał o badaniach archeologicznych prowadzonych w latach 60. i 70. XX wieku w Bardy oraz Świelubie przez nieżyjącego już profesora Władysław Łosiński. Okazją do spotkania była prezentacja książki naukowej poświęconej wynikom tych badań.
Profesor Marian Rębkowski podkreślił, że publikacja ma charakter specjalistyczny i stanowi przede wszystkim szczegółowe opracowanie źródeł archeologicznych odkrytych podczas wieloletnich wykopalisk.
Jak przypomniał dyrektor Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, profesor Władysław Łosiński do końca życia pracował nad opracowaniem wyników badań prowadzonych w Świelubiu.
– Profesor Władysław Łosiński zmarł w 2017 roku. Badania w Świelubiu prowadził w latach 60. i 70. XX wieku. Przez całe życie pracował nad opracowaniem wyników tych badań, jednak nie zdążył ukończyć publikacji. Jeden z jego współpracowników z Poznania otrzymał jednak maszynopis i podjął się przygotowania go do druku. Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk postanowił wesprzeć wydanie tej książki ze względu na ogromną wartość naukową zawartych w niej materiałów – podkreślał.
W czasie wykładu profesor Rębkowski szeroko mówił także o badaniach osadnictwa słowiańskiego we wczesnym średniowieczu prowadzonych nad środkową i dolną Parsęta. Szczególną uwagę poświęcił terenowi dzisiejszej gminy Dygowo.
– Jednym z najważniejszych odkryć było wielkie grodzisko w Bardach nad Parsętą. To największe znane słowiańskie grodzisko na Pomorzu — dwuczłonowe założenie o powierzchni przekraczającej trzy hektary. Powstało w drugiej połowie VIII wieku i funkcjonowało przez większą część IX stulecia. Wszystko wskazuje na to, że był to główny gród plemienny regionu – wyjaśniał.
Archeolodzy odkryli tam także ślady dalekosiężnych kontaktów handlowych.
– Znaleziono między innymi arabskie dirhemy — jedne z najstarszych monet tego typu odkrytych na południowym wybrzeżu Bałtyku. Oznacza to, że miejscowa społeczność była włączona w szeroką sieć wymiany handlowej rozwijanej przez obecnych na Pomorzu Skandynawów.
– Obok grodziska odkryto wielkie cmentarzysko kurhanowe. Znalezione tam pochówki oraz charakterystyczne ozdoby skandynawskie wskazują, że w IX wieku osiedliła się tutaj grupa przybyszów ze Skandynawii. Były to zapewne elity związane z handlem i wymianą dalekosiężną. Mamy więc do czynienia z najstarszym potwierdzonym śladem trwałej obecności Skandynawów na ziemiach polskich – podkreślił Marian Rębkowski.
Profesor przypomniał również, że w drugiej połowie IX wieku doszło do gwałtownych przemian politycznych w regionie.
– Część grodów została zniszczona lub opuszczona. W tym samym czasie, około roku 880, powstał nowy gród w Kołobrzegu, w dzisiejszym Budzistowo. Stał się on nowym centrum politycznym regionu – zaznaczył.
Dzisiejszy wykład pokazał, jak ogromne i wciąż nie do końca poznane jest dziedzictwo kulturowe ziemi kołobrzeskiej. Efekty prac opracowanych przez profesora Łosińskiego są jedynie częścią tego, co pozostaje jeszcze do odkrycia i zbadania przez kolejne pokolenia archeologów, historyków i pasjonatów historii Pomorza. Jak podkreślił profesor, najważniejszym przesłaniem jest kultura pamięci i troska o zachowanie śladów przeszłości, które przez dekady powojenne znikały z krajobrazu ziemi kołobrzeskiej.
Profesor Marian Rębkowski zwrócił również uwagę na znaczenie współpracy naukowców z samorządami.
Chodzi między innymi o planowany powrót badań archeologicznych do Budzistowa. Po wielu latach przerwy archeolodzy mają ponownie rozpocząć tam wykopaliska jeszcze w tym roku. Badaniami osobiście kierować będzie profesor Marian Rębkowski, a udział w nich wezmą młodzi archeolodzy oraz specjaliści z różnych dyscyplin naukowych.
